Kauai, Maui - Hawai

Kauai, Maui

Hawai

Een klein paradijs

Nog nooit is vliegen zo relaxed geweest. Geen luchthavenstress, aangename controles en heerlijk personeel. Enkel de bloemenkransen en heupwiegende heupen ontbreken op het tarmac. En Elvis in Hawaï hebben we ook gemist.

We zijn op weg naar Kauai voor een icoon. En niet de minste: Laird Hamilton. Wie een beetje van leeftijd is en van surf houdt, weet wie Laird is. Hij was de grote held van mijn assistent toen die ettelijke jaren en kilo’s geleden ook de klotsende golven van de Noordzee trotseerde. We huren een autootje en rijden richting Hanalei Bay naar zijn woning, met de wegbeschrijving in de hand. We zijn te vroeg en besluiten nog een sanitaire stop te houden in een benzinestation. Mijn assistent is nerveus, zo nerveus dat ik zelf ook zenuwachtig word. Als we al in de auto zitten, beslissen we terug te gaan naar de benzineshop om een deostick te kopen. Het zenuwzweet heeft toegeslagen en we moeten deze aanval neutraliseren. Weer in de auto verversen we onze T-shirts, laten de deostick rollen en zetten de airco op maximum. Als bevroren kipjes komen we aan op wat je gerust een klein paradijs kan noemen. Een slalommende aardeweg tot aan een bocht van de oever van de Hanalei-rivier, waar groen de enige bestaande kleur blijkt te zijn. 

LAIRD HAMILTON, surf legend/big wave surfer/surf innovator/co-inventor of tow-in surfing, Kauai, Hawaii/Malibu, California, US©Stephan Vanfleteren
LAIRD HAMILTON, surf legend/big wave surfer/surf innovator/co-inventor of tow-in surfing, Kauai, Hawaii/Malibu, California, US
©Stephan Vanfleteren

Het eerste wat we zien, is een grote schuur. Het is een schuur van de betere soort, zoals rijke boeren er een hebben om hun tractoren en werktuig droog te houden. Bij Laird Hamilton is dat niet anders: de hangar staat vol surfboards. We zien de man sleutelen aan een foil. Hij staat op en schudt ons de hand. Die van hem zijn geen handen maar grijpers van een kraan. Zijn getaande hoofd met blonde haren staat op een boomstronk van een nek en zijn borstkast lijkt op het onderstel van een tank. Zelden zo’n krachtig lichaam gezien. Mocht hij die sympathieke uitstraling niet hebben, dan zou je wegrennen als een bange haas. Ik fotografeer hem en krijg mijn tijd.

Na de shoot inviteert hij ons voor een boottocht naar de golven van Hanalei Bay. Daar zitten we dan, mijn assistent achteraan op een ijzeren sloepje met zijn jeugdheld, het riviertje afvarend richting baai. We gaan de branding opzoeken en hij toont ons waar je overal kan surfen. Met de zee in de rug kijken we naar de groene heuvels. We begrijpen helemaal dat deze man hier zijn nestje heeft gebouwd om er de helft van het jaar te vertoeven (de andere helft leeft hij in Malibu).

Laird Hamilton heeft nooit aan competitiesurfen gedaan, dat vond hij niet nodig. Hij is een surfleague op zichzelf. Hij is een innovator en ondernemer. Hij is geliefd en wordt gehaat. Deze onafhankelijke surfer gaat en surft waar hij wil. Geboren in San Francisco – zijn moeder beviel van hem onder (zout) water – groeide hij op aan de North Shore bij zijn moeder en stiefvader, wiens naam hij draagt. Zijn echte vader had hem en zijn moeder al verlaten nog voor zijn eerste verjaardag. Hij heeft het tow-in surfen met jetski uitgevonden samen met Buzzy Kerbox, waardoor ze in megagolven toch door de branding geraken en dankzij de snelheid van de trekkende jetski sneller van de golf kunnen afdalen.

Hij is ook de man die op indrukwekkende manier de krachtigste golf in de wereld heeft gesurft: de Millennium Wave, op de legendarische golf Teahupoo in Tahiti. Teahupoo betekent ‘end of the road’, een mooie naam voor een van de bijzonderste golven ter wereld. Laird heeft straps op zijn surfboard laten installeren voor een hogere stabiliteit en een betere grip. Als ik hem vraag wat er gebeurt wanneer hij een wipeout heeft met zijn voeten er nog in, antwoordt hij: “Wel, dan zijn je benen gebroken. Maar geloof me, ik ben er snel uit wanneer het verkeerd gaat onderweg.” 

Laird Hamilton: The greatest big wave surfer to have lived?

Hij is ook iemand die de hydrofoil verfijnt. Zijn kennis en handigheid maken van hem de ideale man: hij is testpiloot en mecanicien in één persoon. De info, innovaties en verbeteringen blijven in hetzelfde brein rondspoelen. En, last but not least: hij heeft het stand up paddleboarden ‘heruitgevonden’. Rechtopstaand peddelen is al een eeuwenoude manier om zich te verplaatsen in Polynesisch gebied. Hij heeft als ‘haole’ (zo wordt een blanke genoemd door de lokale Hawaïanen) deze traditie volledig weer op de ‘zeekaart’ gezet. Dat is een niet te onderschatten verdienste, ook al is dat voor Hawaïanen en Polynesiërs soms moeilijk om toe te geven.

Maar daar maalt hij allemaal niet om. Hij is niet het type dat omkijkt of bezig is met wat achter hem wordt gefluisterd of geoordeeld. “We are all equal before a wave.” Alles glijdt van zijn brede schouders en omkijken met zijn gespierde nek doet hij liever voor een aanstormende golf.

‘Blame it on Laird’ is een spreuk op een sticker die je vaak ziet op Hawaï. Dat verwijst naar de opkomende stand up paddleboarders, die een golf iets sneller kunnen nemen dan een klassieke surfer. Daardoor geldt de universele regel dat wie eerst op de golf rechtstaat prioriteit heeft niet meer, tot frustratie van de klassieke surfers. Hij moet lachen om de spreuk en heeft de zin geregistreerd. Ja, een ondernemer is ie wel :-).

Iedere plank heeft een verhaal en er kleeft geschiedenis aan de wax

We keren terug naar de schuur. Ik vraag of ik nog even een paar legendarische planken mag fotograferen. Het kan, maar hij moet wel zijn stretchoefeningen doen. Ondertussen mogen wij zijn surfboards uithalen, fotograferen en terugleggen. Het zijn relikwieën van de surfsport. Iedere plank heeft een verhaal en er kleeft geschiedenis aan de wax. Ik fotografeer nog een beeld met Laird achter de plank met enkel zijn hand op het prachtige hout, waar vijf letters opstaan: l-a-i-r-d. Het is een van de mooiste boards die ik in mijn leven heb gezien.

Het wordt valavond en we verlaten het kleine paradijs van de legende.

LAIRD HAMILTON, surf legend/big wave surfer/surf innovator/co-inventor of tow-in surfing, Kauai, Hawaii/Malibu, California, US©Stephan Vanfleteren
LAIRD HAMILTON, surf legend/big wave surfer/surf innovator/co-inventor of tow-in surfing, Kauai, Hawaii/Malibu, California, US
©Stephan Vanfleteren

Een surfer is verslaafd aan de zee

We blijven nog een dag op het eiland. We rijden wat rond op zoek naar free surfers tot we de naam Titus Kinimaki zien staan bij een surfwinkel en surfschool. Titus, het oerbeeld van de native Hawaïaanse big wave surfer. Hier woont hij dus. Ik had de man al heel even ontmoet op de befaamde Eddie Aikau Memorial Day, waar hij ook aanwezig was. Hij is het prototype van de stilzwijgende, mysterieuze surfer. De vraag of ik hem mocht fotograferen werd toen ontwijkend onthaald. Maar misschien lag het aan de drukte van de Memorial en wilde hij op een bijzondere herdenking wel iets leukers doen met zijn surfvrienden in plaats van tijd te verliezen met een onbekende fotograaf uit een ver continent. Maar nu zijn we op zijn thuisspot, waar totale vrede en rust heersen. 

We stoppen bij zijn surfschool, krijgen het telefoonnummer van zijn vrouw en bellen haar. Ze zou ons terugbellen, maar dat gebeurt niet in de komende uren. We bellen opnieuw, zeggen dat het niet langer duurt dan tien minuten en dat we naar hem toe kunnen komen. Maar helaas, we krijgen hem niet te pakken, ook de dag erna niet. We spelen even detective en komen te weten in welk dorpje hij woont. We rijden ernaartoe, vinden uiteindelijk een paar locals die weten waar hij exact woont en rijden naar zijn huis. Aan de poort staat een groot bord: ‘Keep out’. We zien zijn aftandse pick-up staan met al zijn planken achterin. We twijfelen. Het opschrift is duidelijk. We twijfelen nog wat langer en besluiten het niet te doen. Misschien is dit een brug te ver. Als iemand echt niet wil, mag je het soms niet forceren. Er bestaat ook nog zoiets als fatsoenlijkheid. Het voelt aan als een nederlaag, maar terugkijkend op alles wat we al hebben kunnen doen mogen we niet klagen. We druipen af, en de ontgoocheling wordt weggespoeld. Ik beslis om, Laird indachtig, niet achterom te kijken. 

“Je moet zen worden wanneer je daar onder water geschud wordt.”

We komen nog verschillende surfers tegen. Zoals Chang, de buddy van Laird die ook vaak de jetski bestuurt wanneer ze extreme grote golven afsurfen. Chang is een bijzondere man. Hij beschrijft hoe het voelt om in de lucht gekatapulteerd te worden, waardoor alles in vertraging lijkt te komen. En het stilstaan van de tijd, wat natuurlijk een onmogelijkheid is. En, nog mooier, wat er gebeurt bij een wipeout bij een megagolf. Hoe je eindeloos door elkaar geschud wordt in de ‘wasmachine’ en soms minutenlang onder water wordt geduwd zonder boven te kunnen komen om lucht te happen. “Wiping out is een underestimated skill”, om Laird te citeren. 

Ze proberen te trainen op het vallen, ze leren hun adem in te houden en vooral hun kalmte te bewaren, om zo weinig mogelijk zuurstof te verbruiken. “Je moet zen worden wanneer je daar onder water geschud wordt.” Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Maar het mooiste blijft hoe hij omschrijft hoe donker het daar beneden is wanneer je gevloerd word door een megagolf. Het blijkt er pikdonker te zijn. Je ziet geen hand voor je gezicht. De diepte waar de zee je soms in onderduwt en de hoogte van de megagolf boven je maken dat je soms tot 30 meter onder het wateroppervlakte zit, waardoor er geen glimp licht meer door het schuim en het water komt.

De ultieme auto voor een surfer is een pick-up waarin de boards nonchalant op de achterbak liggen

We staan op het strand van Hanalei Bay, waar de ene pick-up na de andere volgestouwd met boards aankomt of vertrekt. Vergeet de ouwe VW-busjes zoals de romantiek van de Beach Boys doet vermoeden, de ultieme auto voor een surfer is een pick-up waarin de boards nonchalant op de achterbak liggen. Voor iedere soort golf een ander board. We zien Laird in de verte met zijn bootje passeren. We zwaaien en hij roept: “Even de golven checken!” Een surfer is verslaafd aan de zee. Zelfs al weten ze dat er geen goede golven zijn, velen kunnen het niet laten om toch even te gaan kijken. Je weet maar nooit, dat gevoel. Alsof hun verlangen effect zou hebben op de oceaan. Alsof de vraag van een surfer beantwoord zou worden door de natuur.

Als we beslissen Hanalei Bay te verlaten, kruisen we bij het wegrijden een prachtige versleten stationcar, volgepropt met rommel en oude boards. Aan het stuur een oude hippie met een lange baard. We draaien de auto en spreken hem aan. De man is zen en een free bird. Ik krijg enkel zijn voornaam: Trinity. Echte naam of nickname? Ik zal het nooit weten.

Daarna raken we aan de praat met Leong, een free surfer en brandweerman op Kauai. We worden uitgenodigd op de kazerne en voor we het weten, zijn we chili con carne aan het eten met de brandweerlui. Bij de brandweer in Hawaï gaat het niet alleen over vuur maar ook over tsunamigevaar. 

Tsunamigevaar

Op een van de eilanden, Maui, hebben we nog een missie: Dave Kalama, nog een van de legendarische watermen van Hawaï. Op weg naar de luchthaven worden we ge-sms’t door Leong, de brandweerman. Alsof toeval niet bestaat. Er is een grote aardbeving gesignaleerd en er is een tsunamialarm. We zetten de radio aan en inderdaad, de radiopresentator waarschuwt herhaaldelijk voor een mogelijke tsunami. Ook het thuisfront heeft de echo via de media doorgekregen, ook van daar krijgen we telefoons dat er tsunamigevaar is. Plots komt de reflex boven van de persfotograaf die ik ooit was. Shit, gaat er door mijn hoofd. Ik heb enkel mijn Hasselblads mee, prachtige toestellen voor portretten en studiofotografie, maar niet geschikt voor het snelle reportagewerk. Maar de tsunami was gelukkig loos alarm. De zee blijft rustig.

We vliegen naar het eiland Maui en rijden naar het opgegeven privéadres van Kalama ergens midden op het eiland. Een vreemd adres vinden we, zo ver van het strand, midden in de hoge heuvels. Nog veel vreemder is het weer. Vergeet het maar dat er altijd blauwe lucht is op Hawaï. En dat het er kan regenen, kan ik uit het groen van de natuur ook wel afleiden. Maar nu rijden we met onze huurauto midden door dichte mist. Ik ben nog nooit zo ver van huis geweest terwijl ik dit weerfenomeen zo herken van mijn heimat. Het exotische van het eiland verdampt naarmate de mist steeds dichter wordt. Mist maakt alles grijs, zelfs een paradijs. 

We komen aan bij Dave. De hond, de meester en zijn vrouw begroeten ons. “Kijk maar rond waar je de foto wil maken en laat dan maar iets weten.” Het vreemde licht houdt ons iets langer bezig, maar wanneer ik het geschikte licht vind, zie ik door het raam dat de surfer met zijn kindje in de zetel voor de televisie is ingedommeld. Ik vrees dat het een ongeïnspireerde shoot wordt maar niets is minder waar. Hij is geduldig en meegaand. De peddel wordt uitgehaald en foto’s worden gemaakt terwijl de mist langzaam opklaart. Nu pas begrijpen we waarom hij op deze heuvel woont. Hij beschrijft het uitzicht op twee kanten van het eiland – rechts ligt de befaamde Jaws. Met zijn verrekijker kan hij de condities zien van de golven en van zijn woonplaats naar de juiste spot rijden.

Dave Kalama is een waterman pur sang. Hij doet niet alleen aan surf, ook aan windsurf, stand up paddleboarding en wat je ook maar op zee kan doen. Hij neemt nog altijd deel aan de competitie in paddleboarden op lange afstand, en hij is nog altijd te duchten en boezemt zijn tegenstanders de nodige angst in. Winnen wordt op zijn leeftijd moeilijk maar podiumplaatsen behaalt hij nog. Een man waar de tijd geen impact op lijkt te hebben. En wie ooit nog eens de openingsscène van de James Bond-film Die Another Day herbekijkt, kan Dave Kalama en Laird Hamilton de golven zien afsurfen als stand-ins voor Pierce Brosnan. 

DAVE KALAMA, surf legend/big wave surfer/stand up paddleboarder, Maui, Hawaii, US©Stephan Vanfleteren
DAVE KALAMA, surf legend/big wave surfer/stand up paddleboarder, Maui, Hawaii, US
©Stephan Vanfleteren
Die Another Day - James Bond - Surf Scene met Laird Hamilton & Dave Kalama

Later stuur ik Dave Kalama de portretten door en zijn vrouw reageert met enthousiasme en dankbaarheid. Op zijn instagram schrijft Kalama mooie dingen omdat hij door mijn foto met andere ogen en een hernieuwde blik naar zijn paddle kijkt. Ik ben dankbaar voor deze dienende rol. Ik geloof echt dat de fotograaf soms de heerlijke taak kan hebben om nieuwe emoties en inzichten naar boven te brengen.

Ik ben dan misschien wel een ‘kook’ in het surfen, als ik met mijn talent de schoonheid van de surf mee kan uitdragen, dan neem ik deze taak met plezier op mij.

Op de terugweg van bij Dave naar de luchthaven van Maui passeren we nog bij Archie Kalepa, nog een waterman. Hij is niet alleen surfer, maar ook duiker, paddleboarder én zeiler, met een fascinatie voor het traditionele Polynesische zeilen. Hij haalt een enorme paddle boven die hij gebruikt voor zijn zeilboot. Wanneer de sterke man voor me staat, lijkt hij wel een Flintstone met zijn knuppel.

ARCHIE KALEPA, waterman/traditional Polynesian canoeist,Maui, Hawaii, US©Stephan Vanfleteren
ARCHIE KALEPA, waterman/traditional Polynesian canoeist,
Maui, Hawaii, US
©Stephan Vanfleteren

Ook Bethany Hamilton is een levende legende. En levend mag je hier letterlijk nemen. Op dertienjarige leeftijd heeft een haai haar linkerarm afgebeten. Maar dat belette haar niet om verder te surfen, meer nog: ze deed aan competitie en – nog straffer – ze werd een te duchten tegenstander. Er is een film over haar gemaakt en ze schreef een boek over hoe het geloof haar sterkt om door te bijten. Maar door een toevallige en spijtige samenloop kruisen we elkaar in de lucht in plaats van op een strand.

Later zou ik het geluk hebben om haar in Frankrijk te fotograferen. De ontmoeting was hartelijk, al bleef het een vreemde vraag om haar in badpak te fotograferen. Maar zij heeft geen schroom. Haar verdwenen arm is zichtbare trots. Toen ze voor me stond, vroeg ik me af hoe ze toch zo goed kan peddelen, hoe een lichaam ondanks het ontbreken van een vitaal lichaamsdeel toch zo’n balans kan vinden. Voor mijn lens leek ze bijna een Griekse buste. 

BETHANY HAMILTON, pro surfer/surf icon/surf ambassador, Kauai, Hawaii, US ©Stephan Vanfleteren
BETHANY HAMILTON, pro surfer/surf icon/surf ambassador,
Kauai, Hawaii, US 
©Stephan Vanfleteren

Surf Tribe, Het boek

De collectie SURF TRIBE is gebundeld in een nieuw fotoboek. Met meer dan 300 portretten van o.a. Kelly Slater, Gerry Lopez, John John Florence, Laird Hamilton, Bethany Hamilton, Greg Noll, Stephanie Gilmore, Mick Fanning, Joel Parkinson, Mickey Munoz, Filipe Toledo en Tom Carroll. 
Stephan Vanfleteren portretteert zowel jong talent als levende iconen en oude legendes, zowel competitiesurfers als freesurfers. In dit boek vind je geen actiefoto’s op azuurblauwe golven maar wel serene zwart-wit portretten in Vanfleterens bekende, beklijvende stijl. Deze beeldenreeks dringt door tot de ware kern van de surfcultuur: de liefde voor het water, de verslaving aan de golf, de passie voor de surf. 
Met een voorwoord door surflegende Gerry Lopez. 

Het boek is te koop in je favoriete boekhandel en via www.uitgeverijhannibal.be
Prijs: € 59

Surf Tribe, Het boek

Tentoonstelling Kunsthal

Vanaf 13 oktober tot en met 13 januari 2019.
Van dinsdag t/m zaterdag, 10 — 17 uur
Zondag, 11 — 17 uur

Museumpark
Westzeedijk 341, 3015 AA Rotterdam
Nederland

Tickets & info

Volwassenen : € 14
Jongeren t/m 17 jaar: gratis
CJP en studenten t/m 26 jaar: € 7

communicatie@kunsthal.nl
www.kunsthal.nl